Πόσες φορές έχεις πιάσει τον εαυτό σου να διαβάζει την ίδια παράγραφο ξανά και ξανά, ελπίζοντας ότι με κάποιο μαγικό τρόπο οι λέξεις θα αποτυπωθούν στο μυαλό σου; Ή, ακόμα χειρότερα, πόσες φορές έμαθες κάτι λέξη προς λέξη για ένα διαγώνισμα και την επόμενη μέρα το είχες ήδη ξεχάσει;
Μέθοδος κουραστική και βαρετή, η παπαγαλία φαίνεται να έχει και ελάχιστα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα. Πώς, λοιπόν, θα αλλάξεις τα δεδομένα; Πώς θα κάνεις την κριτική σκέψη κομμάτι σου ώστε να μαθαίνεις καλύτερα;
1. Αντικατάστησε το «Τι» με το «Πώς» και το «Γιατί»
Το να ξέρεις τι συνέβη ή ποιος διατύπωσε μια θεωρία είναι μια πληροφορία, ένα fun fact που σύντομα θα ξεχάσεις – όμως η πραγματική γνώση κρύβεται στους λόγους πίσω από όλα αυτά. Αναζήτησε τα αίτια, τις συνέπειες και τις συνδέσεις. Γιατί οδήγησαν εκεί τα γεγονότα στην Ιστορία; Πώς συνδέεται αυτός ο τύπος της Φυσικής με τον προηγούμενο; Όταν αρχίσεις να ψάχνεις το «γιατί», το μυαλό σου αρχίζει να λειτουργεί σαν ντετέκτιβ και η πληροφορία αποκτά πραγματικό νόημα.
2. Εφάρμοσε την τεχνική Feynman
Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να καταλάβεις αν έχεις εμπεδώσει κάτι είναι να προσπαθήσεις να το εξηγήσεις σε κάποιον άλλον, όπως ένα μικρό παιδί ή έναν φίλο που δεν έχει ιδέα για το μάθημα, τεχνική γνωστή ως Feynman, από τον φυσικό Richard Feynman Μπορείς να του εξηγήσεις τη θεωρία χρησιμοποιώντας απλά, καθημερινά λόγια και χωρίς να κοιτάξεις τις σημειώσεις σου; Αν όχι, επίστρεψε στο βιβλίο και συνέχισε!
3. Βρες την κατάλληλη καθοδήγηση
Φυσικά, το να αλλάξεις ριζικά τον τρόπο που μελετάς δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη και μερικές φορές χρειάζεται η κατάλληλη υποστήριξη. Ανάλογα με το πού μένεις, κάνε μια έρευνα online, π.χ. για φροντιστήρια στον Άγιο Δημήτριο, και ψάξε για ένα περιβάλλον που θα σε βοηθήσει να αναπτύξεις αυτές τις δεξιότητες, όπου οι καθηγητές εστιάζουν στην ουσιαστική κατανόηση και στην ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών, ξεφεύγοντας από τα πρότυπα της παραδοσιακής αποστήθισης.
4. Χρησιμοποίησε νοητικούς χάρτες
Ο εγκέφαλός μας λατρεύει τις εικόνες και σιχαίνεται τα τεράστια, ασύνδετα μπλοκ κειμένου, που σημαίνει ότι αντί να μαθαίνεις σελίδες με τη σειρά, ίσως είναι καλύτερα να φτιάξεις έναν νοητικό χάρτη (mind map). Βάλε, αρχικά, την κεντρική ιδέα στο κέντρο της σελίδας και άπλωσε “παρακλάδια” με τις υποενότητες, χρησιμοποιώντας λέξεις-κλειδιά, βέλη και χρώματα. Με αυτόν τον τρόπο, βλέπεις πώς συνδέονται τα πάντα μεταξύ τους και είναι πολύ πιο εύκολο να ανακαλέσεις τη δομή του μαθήματος την ώρα της εξέτασης.
5. Κλείσε το βιβλίο (Ενεργητική Ανάκληση)
Το να διαβάζεις ξανά και ξανά υπογραμμισμένες φράσεις στο βιβλίο σου δίνει μια ψευδαίσθηση σιγουριάς – νιώθεις ότι το ξέρεις, επειδή απλά το αναγνωρίζεις εκείνη τη στιγμή. Τι θα γίνει όμως αν προσπαθήσεις να γράψεις σε ένα λευκό χαρτί ό,τι θυμάσαι ή να απαντήσεις σε ερωτήσεις κρίσεως; Αυτή η προσπάθεια του εγκεφάλου να ανασύρει την πληροφορία από το μηδέν λέγεται active recall και είναι αυτή που δημιουργεί τις πραγματικά δυνατές συνδέσεις στο μυαλό σου.
6. Αμφισβήτησε
Όταν διαβάζεις κάτι, κάνε ερωτήσεις στον εαυτό σου. «Είναι πάντα έτσι;», «Υπάρχει άλλη οπτική γωνία;», «Ποια είναι τα επιχειρήματα της αντίθετης πλευράς;». Ακόμα και στα πιο δομημένα μαθήματα, το να ψάχνεις τις εξαιρέσεις ή τις εφαρμογές μιας θεωρίας στην πραγματική ζωή σε βοηθάει να ξεφύγεις από τη στείρα απομνημόνευση και να κατανοήσεις το βάθος του αντικειμένου.
7. Σύνδεσε το νέο με το παλιό
Κάθε φορά που συναντάς μια νέα έννοια, προσπάθησε να τη συσχετίσεις με κάτι που ήδη γνωρίζεις καλά, είτε από προηγούμενα μαθήματα είτε από την ίδια σου τη ζωή και τα ενδιαφέροντα. Όταν «κουμπώνεις» τη νέα πληροφορία πάνω σε μια ήδη υπάρχουσα γνώση ή ανάμνηση, της δίνεις ένα σταθερό σημείο αναφοράς για να μην χαθεί ποτέ.
Η μετάβαση από την αποστήθιση στην κριτική σκέψη είναι σαν να μαθαίνεις να οδηγείς το αυτοκίνητο αντί να είσαι ένας απλός επιβάτης που κοιτάζει έξω από το παράθυρο. Σίγουρα, η παπαγαλία μπορεί να σου δώσει έναν γρήγορο βαθμό σε ένα εύκολο τεστ, αλλά η κριτική σκέψη είναι αυτή που θα σου δώσει τα εφόδια για να πετύχεις στις εξετάσεις, στο Πανεπιστήμιο και, τελικά, στην καθημερινότητά σου.
